Over Ridderzuring en Rijkdom

Een verlopen zwerver

Er zijn van die plantjes waar je naar kijkt en denkt: tja … ik wil je best het voordeel van de twijfel geven, maar je bent niet bepaald moeders mooiste.

Het woord onkruid ligt al snel op het puntje van je tong en hoe hard je ook je best doet om iets charmants te ontdekken, Ridderzuring werkt niet bepaald mee.

Hij is groot, stug en nogal lomp. Zijn bloemen zijn klein en onopvallend en tegen de tijd dat zijn enorme bloeistengels boven het gras uitsteken, beginnen de onderste bladeren vaak al bruin en verlept langs zijn benen te hangen.

Een ridderlijk voorkomen heeft hij dus niet bepaald. Eerder een wat verlopen zwerver die zich al drie weken niet heeft gewassen en toch besloten heeft voorlopig in je tuin te blijven wonen.

En dat laatste doet hij met overtuiging.

Ridderzuring (Rumex obtusifolius)

Ridderzuring groeit graag op voedselrijke en verstoorde grond en voelt zich bijzonder thuis op plekken met veel stikstof. Net als Brandnetel en Braam kan hij daar flink uitbundig worden. Maar ook midden in een mooi grasland duikt hij graag op, tot grote ergernis van boeren.

Want eenmaal gevestigd krijg je hem niet zomaar weg. Onder de grond maakt Ridderzuring een forse penwortel waarmee hij zich stevig verankert. Maai hem af en drie dagen later staat hij er weer. Laat hem bloeien en hij maakt duizenden zaden, die bovendien jarenlang in de bodem kunnen wachten op hun kans.

Subtiliteit is duidelijk niet zijn sterkste kant.

Toch werd Ridderzuring vroeger zeker niet alleen maar vervloekt.

Geneeskracht en volksgebruiken

Zo zijn de jonge bladeren eetbaar. Ze hebben, zoals veel zuringsoorten, een zure smaak door het oxaalzuur dat ze bevatten. Grote hoeveelheden moet je er daarom niet van eten, maar jong blad werd wel als wilde groente gebruikt.

De grote bladeren hadden een verrassend praktisch nut: ze werden gebruikt om boter in te verpakken. Zuringblad hielp de boter koel en beschermd te houden en het oxaalzuur zorgde voor bescherming tegen bederf. Zo was die enorme lap groen ineens toch behoorlijk handig wanneer je nog geen koelkast of rolletje vershoudfolie in de keukenla had liggen.

Ook als geneesplant was Ridderzuring vroeger handig om in de buurt te hebben. Het blad bevat looistoffen die samentrekkend werken en werd onder andere gebruikt wanneer de darmen iets te enthousiast hun werk deden.

An de ridder

Sterker nog, daar heeft hij hoogstwaarschijnlijk zijn deftige naam aan te danken. ‘An de ridder’ of ‘an de reeder’ betekende dat je diarree had. Helemaal zeker is die verklaring niet, maar hilarisch is het wel. Want een plant die eruitziet als een zwerver en zijn riddertitel dankt aan diarree, kan bij mij eigenlijk niet meer stuk.

Vandaag halen we onze neus op voor Ridderzuring, terwijl zo’n grote lap groen langs de kant van het pad toch behoorlijk handig kan zijn. Heb je jezelf aan Brandnetel gebrand, ben je gestoken door een insect of jeukt je huid, dan kun je het blad kneuzen en over de huid wrijven om de boel te verzachten.

Ook bij wondjes, huiduitslag en andere huidellende kan Ridderzuring van pas komen.

Dus vooruit. Hij is eetbaar, hield vroeger je boter goed, helpt wanneer je darmen op hol slaan en komt van pas als je onderweg ruzie krijgt met een Brandnetel.

Inmiddels verdient die verlopen zwerver toch wat meer respect.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Rijkdom en voorspoed

Maar achter dat onooglijke uiterlijk schuilt nog iets bijzonders.

Want Ridderzuring wordt van oudsher in verband gebracht met iets waar je hem op het eerste gezicht nu niet bepaald van zou verdenken:

Rijkdom.

Draag de zaden van Ridderzuring in je beurs of in je zak, zodat het je aan rijkdom en voorspoed nooit zal ontbreken.

Zo luidt een oud volksgebruik rond deze op het eerste gezicht weinig fortuinlijke plant. Wie Ridderzuring aan het einde van de zomer in de berm ziet staan, begrijpt waarschijnlijk wel waarom.

Want waar andere planten hier en daar een bescheiden zaadje produceren, doet Ridderzuring niet aan bescheiden. Aan zijn enorme bloeistengels hangen duizenden zaden. Niet alleen genoeg voor volgend jaar: zijn zaden kunnen bovendien jarenlang in de bodem blijven wachten tot ergens een stukje grond vrijkomt.

Overvloed moet je leren zien

Ridderzuring trekt overvloed niet aan.

Hij is overvloed.

En misschien is dat wel het mooiste wat deze verlopen zwerver ons kan laten zien.

Want bij rijkdom denken we al snel aan iets wat schaars en kostbaar is. Iets waar we naar moeten zoeken, heel hard voor moeten werken of vooral heel veel van moeten verzamelen.

Terwijl overvloed zich soms juist verstopt in datgene waar zoveel van is, dat we het niet eens meer zien.

Een berm vol kruiden. Een boom vol appels. Een struik die bezwijkt onder zijn bessen. Een plant die duizenden zaden maakt uit één enkel zaadje.

Maar ook een kast vol boeken waar je uit kunt kiezen. Een voorraadkast met meer voedsel dan je vanavond nodig hebt. Warm water dat uit de kraan blijft stromen. Een lieve vriendin die vraagt hoe het met je gaat. Een middag waarop je nergens naartoe hoeft.

Allemaal zo gewoon dat we er nauwelijks nog rijkdom in herkennen.

Misschien hoeven we overvloed dan ook niet altijd aan te trekken. Misschien moeten we haar soms gewoon weer leren zien.

Zelfs als ze eruitziet als onkruid.

Warme groet,
Astrid 🌿

Lees hier het volgende verhaal (vanaf 10 september)

Lees hier het vorige verhaal