De veerkracht van Wilg

Kwetterende damesvereniging

Achter ons huis stroomt een klein beekje.

Of liever gezegd: hij doet een verwoede poging om zijn oevers bij elkaar te houden in het verwilderde weiland van de buurvrouw.

Best een uitdaging. Want de lokale damesvereniging heeft uitgerekend zijn stroombed uitgekozen om zich te vestigen. Knus opeengepakt staan ze met hun voeten tot diep in het water en duwen zonder schroom zijn oevers aan de kant om ruimte te maken voor nieuwe leden.

Het is een grote groep Grauwe Wilgen die luid kwetterend aan het ontwaken is na hun winterslaap en zich weinig aantrekt van het gemopper van het beekje.

Afgelopen week ontdekte ik de eerste katjes. In Zweden is de lente een laatkomer, maar daar waren ze: donzige knopjes, zo zacht dat je er een matras mee zou willen vullen. De Wilg is hier verreweg de eerste bloeier; zelfs de Berk bloeit nog niet. En in het kale bos lichten haar bloeiende katjes op als lantaarntjes in het donker.

Ik heb nog nooit zo genoten van de bloeiende Wilg als dit jaar.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Wilg is een onderschatte boom

De Wilg is tegenwoordig een onderschatte of zelfs ongewenste boom. In de jaren ’80 en ’90 zijn Schietwilgen massaal aangeplant in nieuwe woonwijken, omdat ze zo lekker snel groeien. Maar zodra ze een jaar of 30 oud zijn, hebben ze een grote zware kroon die makkelijk breekt in de wind.

De Wilg is niet zo moeilijk en trekt zich bar weinig aan van een paar gebroken takken, of zelfs van een volledige onthoofding. Ze groeit ongestoord verder waar ze gebleven is, met de nonchalance van een chaotische levensgenieter.

Mensen zijn doorgaans minder blij met rondvliegende ledematen en zodra de Wilg een respectabele leeftijd heeft bereikt, moet ze vaak wijken voor deftige Essen, statige Eiken of vriendelijke Lindebomen, die allemaal het fatsoen hebben om weinig rommel te maken.

Toch is de Wilg onlosmakelijk verbonden met onze culturele identiteit en is ze eeuwenlang onmisbaar geweest. Niet als wilde groeier, maar als knotwilg, bewust in toom gehouden, jaar na jaar, generatie na generatie.

De kracht van Knotwigen

Jonge bomen werden net buiten het bereik van vee afgezaagd, waarna ze met veel overgave tientallen jonge scheuten produceerden. Door haar regelmatig te knotten, ontstond een boom die niet alleen beter bestand was tegen wind en breuk, maar ook een levende voorraadkast vormde. Het hout werd gebruikt voor manden, hekken, gereedschap en brandhout. Soepel, sterk en altijd voorhanden.

Chaotische damesclubjes die sloten koloniseren, blijken ineens stille wachters van het landschap. Bomen die met gemak 300 jaar oud kunnen worden.

Knotwilgen zijn dus geen aparte wilgensoort. Het zijn doorgaans Schietwilgen, omdat deze simpelweg het meest voorkomen in onze Lage Landen.

Geneeskracht van Wilg

De ontembare groeikracht die de wilg zo rommelig maakt, zit ook opgeslagen in haar bast. Want de Wilg is niet alleen een bouwer, ze is ook een van onze oudste apothekers.

De Wilg is al eeuwenlang een van onze belangrijkste bondgenoten bij pijn. Lang voordat er sprake was van moderne pijnstilling, werd haar bast gekauwd, getrokken als thee of verwerkt tot aftreksels.

Haar pijnstillende werking heeft ze te danken aan de stof salicine, dat in onze darmen en lever wordt omgezet naar salicylzuur. Dit is de stof die pijn stilt, ontstekingen remt en koorts kan verlagen.

Had je pijn, dan liep je naar buiten en vroeg je moeder Wilg om een jonge tak. Hier trok je de bast vanaf om op te kauwen. Het smaakt ongelofelijk bitter, maar werkt doeltreffend. Ook werden er afkooksels van haar bast gemaakt en later tincturen voor handzaam gebruik.

De pijnstillende werking van Wilg was ongeëvenaard en ze was dan ook een van de eerste planten die door de moderne geneeskunde onder de loep werd genomen. In de vroege 1800s lukte het om de salicine uit wilgenbast te isoleren en was de voorloper van aspirine geboren.

Later ontdekte men dat niet de salicine, maar het salicylzuur de echte werkzame stof was en werd deze chemisch nagemaakt. Superhandig zo’n pilletje, maar in tegenstelling tot het gebruik van Wilg is aspirine behoorlijk agressief voor de maag, omdat de natuurlijke hulpstoffen uit de Wilg die de maag beschermen nu ontbreken.

Dit is dan ook een klassiek voorbeeld van het verschil tussen kruiden en moderne medicatie. Voor moderne medicatie worden enkel de werkzame stoffen uit de plant geïsoleerd en vervolgens chemisch nagemaakt. Dat maakt ze krachtig, maar geeft doorgaans ook een waslijst aan bijwerkingen. Terwijl de plant precies de juiste stofjes in huis heeft om eventuele bijwerkingen tegen te gaan.

Wie is hier nu slimmer, mens of natuur?

In de choas schuilt haar ware kracht

Dat is iets wat de Wilg ons graag laat zien.

We houden haar al eeuwen in toom. Gesnoeid, gevormd, teruggebracht tot een knot die precies binnen de keurige lijntjes van ons landschap past. Zodra ze daarbuiten groeit, noemen we haar rommelig, onhandig of een gevaar voor de omgeving.

Terwijl juist in die chaos haar ware kracht zit.

De Wilg is niet geïnteresseerd in het winnen van een storm; ze gaat erin mee. Ze buigt tot haar takken de modder kussen en als de wind te hard aan haar sleurt, laat ze simpelweg los en breekt.

Maar hoe gebroken ze ook is, ze blijft staan. Ze schudt haar kruin en begint vanuit de verse wond gewoon weer nieuwe twijgen te schieten. Geen excuses, geen achteromkijken. Met de zon op haar gehavende toet en de wind in haar haren begint ze aan haar volgende hoofdstuk. Een litteken is voor haar geen bewijs van falen, maar een startsein voor nieuwe groei.

Lieve lezer, zoek tijdens je volgende wandeling eens een gehavende Wilg op.

Kijk naar haar afgebroken armen en haar eigenwijze nieuwe scheuten. Ze staat daar niet te wachten op medelijden, maar demonstreert dat je niet altijd kaarsrecht hoeft te blijven staan.

Dat je mag buigen als het zwaar wordt. En dat breken soms de enige manier is om ruimte te maken voor iets wat sterker is dan voorheen.

Je hoeft niet altijd te streven naar de statige onverzettelijkheid van de Eik. Wees vaker de Wilg: breek, herstel je kroon, en groei schaamteloos verder.

Warme groet,
Astrid 🌿

Lees hier het volgende verhaal

Lees hier het vorige verhaal